Ekonomiyi hava durumu gibi öngörülebilir hale getirmek… Oxford Üniversitesi profesörü, karmaşık sistemler bilim insanı ve eski fizikçi Scala Yayıncılık yazarı J. Doyne Farmer, Kaosu Anlamlandırmak:  Daha İyi Bir Dünya İçin Daha İyi Ekonomi adlı kitabında tam da bu iddiayı ortaya koyuyor. Standart ekonomik modellerin neden sık sık başarısız olduğunu verilerle açıklayan Farmer, fizik biliminin sezgisel modellerini ekonomiye uyarlayarak yepyeni bir “karmaşıklık ekonomisi” inşa ediyor. Bu yaklaşım, “tam rasyonel birey” varsayımını terk edip, insan davranışını sınırlı rasyonellikle ve sezgisel karar kurallarıyla modellemeyi öneriyor. Farmer’a göre bu, bir sınır değil—tam tersine geleceğin en büyük avantajı. Çünkü bu modeller sayesinde, önümüzdeki önümüzdeki 1-2 yıl içinde finansal çöküşleri önceden görebileceğiz.

Önemli iki veri açıklandı. Biri üçüncü çeyrek büyüme rakamı; yıllık yüzde 3,7... Diğeri de Kasım ayı enflasyonu; TÜİK'e göre tüketici fiyatları aylık yüzde 0,87 artarken, yıllık yüzde 31,07 artış gerçekleşti. ENAG’a göre ise kasım enflasyonu yüzde 2,13, yıllık enflasyon yüzde 56,82 oldu.

BM'ye göre, bu yeni milenyumun başında, tüketim, en büyük çevresel sorunumuz olarak nüfusu geride bıraktı. İklim değişikliği, türlerin yok olması, su kaynaklarının tükenmesi, zehirli kirlilik, ormansızlaşma ve diğer krizler söz konusu olduğunda, her birimizin ne kadar tükettiği, kaç kişi olduğumuzdan daha önemli hale geldi. Zengin bir ülkedeki ortalama bir kişi, yoksul bir ülkedeki ortalama bir kişinin 13 katı kadar tüketiyor.

Ekonomi cephesinin, 8-12 Aralık iş haftasında iki önemli açıklama var. Merkez Bankası (TCMB) 11 Aralık Perşembe günkü toplantısında, Kasım ayı enflasyonundaki düşüşten sonra faiz kararını açıklayacak. Sert bir faiz indirimi gelebilir. Ayrıca, sanayi üretimi ve cari işlemler verileri de haftanın öne çıkan istatistikleri olacak.

Hindistan’ın Madhya Pradesh eyaletinde, Bhopal’de, Amerikan Union Carbide şirketine ait tarım ilacı fabrikasında 2 Aralık 1984’de büyük bir gaz kaçağı oldu. Eyalet hükümeti çevrede yaşayan 3787 kişinin derhal öldüğünü bildirdi. Haftalar içinde 3000 daha sonra ise 8000 kişinin öldüğü bildirildi. Toplam ölümler 15 bine dayandı. Yaralıların sayısının 558 125 olduğu bildirildi. Bunların 38 478’inin geçici engelli olduğu, 3900’ünün ise ciddi ve sürekli engelli kaldığı saptandı. Bu felaketin Çernobil’den daha bile çok etkileri olduğu yorumları yapıldı.

Geçtiğimiz hafta sonu, Cuma gününden başlayarak üç gün boyunca CHP’nin 39uncu Kurultay’ına tanıklık ettik. Bir anlamda eskiler ve yeniler çatışmasını izleyeceğimiz düşüncesindeyken, eskilerin küskün lideri Kemal Kılıçdaroğlu’nun Sabah gazetesine verdiği talihsizlik olarak adlandırabileceğim “arınma” beyanı, yenilerin lideri Özgür Özel’in CHP içindeki pozisyonunu daha da güçlendirdi ve sonuçta bütün delegelerin oylarını konsolide ederek oy birliği ile yeniden genel başkan olarak seçilmesine yaradı. Diğer ifadesi ile CHP değişimini tamamlamış oldu.

07 ARALIK

Pearl Harbour saldırısı

Japon bombardıman uçakları, 1941 yılının bu gününde, Hawaii'nin Oahu adasındaki Pearl Harbour'daki ABD deniz üssüne sürpriz bir hava saldırısı düzenledi ve bu saldırı, ABD'nin II. Dünya Savaşı'na girmesine neden oldu.

İnsanlık tarihinin büyük bir bölümünde, işler çoğunlukla avcılık ve toplayıcılık, tarım ve el işçiliği (ayakkabıcılar, demirciler ve benzeri) şeklindeydi ve çalışma saatleri talebe, mevsimlere, hava durumuna ve gün ışığı saatlerine bağlıydı.

Aralık ayında milyonlarca işçi ile işverenin gözü ise Asgari Ücret Tespit Komisyonundan çıkacak ve -2026’da geçerli olacak yeni rakama çevrildi. Halen asgari ücret halen açlık sınırının 8 bin lira altında ve yeni yılda bu sınırın üzerine çıkması çok zor. Bu nedenle rekorlar kıran icra ve bireysel borçların 2026’ta da bu eğilimi sürdürmesi bekleniyor.

Aralık ayının ilk haftası oldukça yoğun bir gündeme sahip. Özellikle Pazartesi günü üçüncü çeyrek büyüme verisi ile Çarşamba günü açıklanacak Kasım ayı enflasyonu tam anlamıyla gündeme ağırlığını koyacak.