İzlanda geçen yıl rekor sıcaklıklar gördü

Liam Gilliver / Euronews

Bilim insanları, Kuzey Avrupa'yı bir sonraki Buzul Çağına sürükleyebilecek büyük bir Atlantik akıntısının çökmesi konusunda artan endişelerini dile getirdiler.

Avrupa'nın çoğu gibi, İzlanda da 2025 yılında en sıcak yılını yaşadı – ısı tutan gazlar gezegeni ısıtmaya devam ederken.

İzlanda Meteoroloji Ofisi'ne göre, geçen yıl ulusal ortalama sıcaklık 5,2 °C idi. Bu, 1991-2020 yıllarının ortalamasından 1,1 °C artış ve kayıtların başladığı günden bu yana en yüksek değer.

Sıcaklıklar, özellikle ilkbahar aylarında, yılın neredeyse her ayında “ortalamanın oldukça üzerinde”ydi. Hatta, Mayıs ortasında, 10 gün süren bir sıcak hava dalgası ülkeyi kavurdu ve Egilsstaðir Havalimanı'nda sıcaklıklar 26,6 °C'ye kadar yükseldi.

Yıllık yağış miktarı, ülkenin çoğu bölgesinde son 10 yılın ortalamasının altında kaldı, ancak yine de birçok yerde 1991-2020 ortalamasını aştı. Hava sıcaklığındaki her 1℃ artışla, atmosfer yaklaşık yüzde 7 daha fazla nem tutabilir ve bu da daha şiddetli ve yoğun yağışlara yol açabilir.

Sıcaklıkların artmasına rağmen, bilim insanları küresel ısınmanın kuzey Avrupa'da sonunda ters bir etki yaratabileceğinden endişe duyuyorlar.

Hızlı soğuma korkusu, Atlantik Okyanusu'nda suyu dolaştıran ve sıcak suyu kuzeye, soğuk suyu güneye taşıyan bir okyanus akıntısı sistemi olan Atlantik Meridional Overturning Circulation (AMOC) ile ilgilidir.

Isınan sıcaklıklar Kuzey Kutbu buzlarının erimesini hızlandırıp Grönland buz tabakasından eriyen suların okyanusa akmasına neden olurken, akıntı akışı bozulabilir.

Böyle bir durumun gerçekleşmesi halinde, bilim insanları Kuzey Avrupa'da “modern bir buz devri”nin başlayabileceği ve İzlanda gibi ülkelerin yeni bir soğuk dönemine girebileceği konusunda uyarıyor. AMOC, yaklaşık 12.000 yıl önce sona eren son Buz Devri'nden önce de çökmüştü.

Bu nedenle, Eylül 2025'te İzlanda Ulusal Güvenlik Konseyi, AMOC'un olası çöküşünü resmi olarak bir güvenlik riski olarak belirlemiştir.

5 Şubat'ta İskandinav Konseyi'nin web sitesinde yayınlanan yeni bir rapor, AMOC'un çöküşünün İskandinav ülkelerinde küresel iklim değişikliğinden beklenenlerden farklı ve kısmen zıt “aşırı etkiler” tetikleyebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

İklim modelleri, İzlanda'nın kış aylarında aşırı soğukların -45 °C'ye kadar düşebileceğini gösteriyor. Bu, Viking döneminden bu yana ilk kez deniz buzunun ülkeyi çevrelemesi anlamına gelebilir.

Washington Post'a konuşan İzlanda Meteoroloji Ofisi Genel Müdürü Hildigunnur Thorsteinsson, “O noktada İzlanda dev bir buzul haline gelecektir” diyor.

Elbette bu, birçok senaryodan sadece biri, ancak bilim insanları bunun artık karamsar bir fantezi olarak göz ardı edilemeyeceği konusunda uyarıyor.

Finlandiya Meteoroloji Enstitüsü Araştırma Profesörü Aleksi Nummelin, “AMOC, İskandinav bölgesi için iklim sisteminin önemli bir parçasıdır. AMOC'un geleceği belirsiz olsa da, hızlı bir zayıflama veya çöküş olasılığı ciddiye almamız gereken bir risktir” diyor.

Raporda, karbonsuzlaşma ve net negatif emisyon hedeflerine ulaşmak için “güçlü azaltım” çağrısı yapılıyor ve küresel sıcaklıkların endüstri öncesi seviyelerin 1,5 °C üzerinde kalması süresi uzadıkça AMOC'nin devrilme noktasını tetikleme riskinin artacağı uyarısında bulunuluyor.

Araştırmacılar ayrıca, daha uzun vadeli finansman sağlanması ve “Dünya gözlemlerini model simülasyonlarıyla birleştiren” bir AMOC erken uyarı sistemi kurulması çağrısında bulunuyor.

Raporda, “Bu erken uyarı sistemi, hızlı bilgi-eylem yetenekleri oluşturmak için politika oluşturma süreçlerine entegre edilmelidir” deniyor. “Yeni AB Okyanus Yasası, bu çabayı koordine etme imkanları sunuyor.”

Çalışma, 2024 yılında iklim bilimcileri tarafından AMOC'un çökme riskinin daha önce göz ardı edilmiş olabileceğini öne süren bir mektubun ardından gerçekleştirildi.