HİZ: Şirketlerin değil, halkların iklim gündemi

Müge Okur

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 ile eş zamanlı düzenlenecek Halkların İklim Zirvesi (HİZ), 14-18 Kasım tarihlerinde Antalya’da gerçekleştirilecek. İklim Adaleti Koalisyonu, Ekoloji Birliği ve Türkiye Çevre Platformu öncülüğünde hazırlanan buluşma; fosil yakıtlardan çıkış, enerji demokrasisi, ekolojik yıkım, gıda egemenliği ve iklim borcu gibi başlıkları halkların talepleri üzerinden tartışmaya açacak.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında düzenlenen COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da devletleri, uluslararası kuruluşları ve müzakere heyetlerini bir araya getirirken, aynı dönemde farklı bir iklim buluşması da gerçekleşecek. HİZ, 14-18 Kasım tarihleri arasında Antalya Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde düzenlenecek.

Ancak bu buluşmanın gündemi yalnızca sera gazı emisyonlarının azaltılması ya da ülkelerin iklim taahhütleriyle sınırlı değil. Zirveyi düzenleyenler, iklim krizinin arkasındaki ekonomik ve siyasal sistemi, fosil yakıt endüstrisini, şirketlerin doğa üzerindeki etkisini ve ekolojik yıkımın toplumsal sonuçlarını tartışmaya açmayı hedefliyor.

Üç ekoloji örgütünden uluslararası dayanışma ağına

Halkların İklim Zirvesi’nin hazırlık süreci, 16 Aralık 2025’te İklim Adaleti Koalisyonu, Ekoloji Birliği ve Türkiye Çevre Platformu’nun bir araya gelmesiyle başladı. Üç örgüt, COP31 ile eş zamanlı olarak halkların ihtiyaçlarını ve iklim adaleti taleplerini merkeze alan alternatif bir buluşma düzenleme kararı aldı.

Hazırlık süreci daha sonra çevre ve insan hakları örgütleri, sendikalar, yerel direniş hareketleri, gençlik grupları ve farklı toplumsal mücadele alanlarından oluşan geniş bir dayanışma ağına dönüştü.

Zirvenin 21 Ekim 2026 tarihli duyurusuna göre yaklaşık 300 uluslararası ve 200’ü aşkın yerel kurum buluşmaya destek veriyor. 130’dan fazla kurumun etkinlik düzenlemesi, 34 ülkeden konuşmacıların katılması ve yaklaşık 150 tematik oturum ile kültür-sanat etkinliğinin gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Organizatörlerin yaklaşımına göre iklim krizi yalnızca çevresel bir sorun değil; emek, barınma, sağlık, gıda, demokrasi ve insan haklarıyla doğrudan bağlantılı toplumsal bir kriz. Bu nedenle zirve, ekoloji hareketlerini kadın örgütleri, sendikalar, gençlik hareketleri, kent mücadeleleri ve savaş karşıtı oluşumlarla aynı zeminde buluşturmayı amaçlıyor.

COP31 müzakerelerinin dışında kalanlar gündeme taşınacak

Halkların İklim Zirvesi’nin temel çıkış noktalarından biri, uluslararası iklim müzakerelerinin iklim krizinden en fazla etkilenen toplulukların ihtiyaçlarını yeterince temsil etmediği yönündeki eleştiri.

Zirve düzenleyicileri, fosil yakıt şirketlerinin ve büyük sermaye gruplarının iklim politikalarındaki etkisini sorgularken karbon piyasaları, iklim finansmanı ve şirketlerin çevresel sorumlulukları gibi konuların da takipçisi olacak.

COP31 sürecine ilişkin izleme ve değerlendirme toplantılarında özellikle şu başlıklar ele alınacak:

• Ülkelerin sera gazı azaltım taahhütleri ve bunların uygulanma düzeyi.
• Karbon piyasaları ve emisyon ticareti mekanizmalarının iklim krizine etkileri.
• İklim finansmanının kimlere, hangi koşullarla aktarıldığı.
• Tarihsel emisyon sorumluluğu yüksek ülkelerin iklim borcu.
• İklim krizinden etkilenen ülkelerin kayıp ve zararlarının karşılanması.
• Fosil yakıtlardan çıkış konusunda hükümetlerin ve şirketlerin sorumlulukları.
• İklim politikalarında yerel toplulukların ve halkların karar süreçlerine katılımı.

Zirve, özellikle karbon ticareti ve şirketlerin çevresel sorumluluklarını yerine getirmeden kendilerini çevreci gösterdikleri yeşil aklama uygulamalarına karşı eleştirel bir yaklaşım benimsiyor. Düzenleyiciler, iklim krizinin piyasa mekanizmalarıyla yönetilecek teknik bir meseleye indirgenemeyeceğini savunuyor.

Kömürden çıkış ve enerji demokrasisi talebi

Zirvenin en somut taleplerinden biri fosil yakıtlara dayalı enerji üretiminin sona erdirilmesi. Halkların İklim Zirvesi’nin yayımladığı kömür karşıtı kampanya metninde mevcut kömürlü termik santrallerin kapatılmasına yönelik sürecin derhal başlatılması, yeni kömür madenlerinin genişletilmesinin durdurulması ve yeni kömür santrali ile maden projelerine verilen izinlerin iptal edilmesi isteniyor.

Bununla birlikte zirve, fosil yakıtlardan çıkışın yalnızca enerji üretim biçiminin değiştirilmesiyle sınırlı kalmaması gerektiğini vurguluyor. Kömür madenciliğinde ve termik santrallerde çalışan işçilerin haklarının korunması, geçim kaynaklarının güvence altına alınması ve kömür bölgelerinin ekolojik ve ekonomik açıdan iyileştirilmesi de talepler arasında.

Enerji dönüşümünün maliyetinin işçilere ve dar gelirli kesimlere yüklenmemesi gerektiğini savunan zirve, yerel toplulukların yönettiği yenilenebilir enerji modellerini ve kamusal enerji politikalarını destekliyor.

Enerji Demokrasisi için Sendikalar’ın (TUED) 12-14 Kasım tarihlerindeki çağrısıyla gerçekleştirilecek Emek Meclisi’nde de fosil yakıtlardan çıkış, enerji yoksulluğu, işçi hakları ve adil geçiş konuları tartışılacak.

Madencilikten su hakkına, doğanın haklarından gıda egemenliğine

Zirvenin gündemi enerji politikalarıyla sınırlı değil. Madencilik faaliyetleri, ormansızlaşma, su kaynaklarının tahribatı, tarım alanlarının kaybı ve endüstriyel tarımın ekolojik etkileri de tartışılacak.

Toprağımızı Vermiyoruz kampanyasının ev sahipliğinde gerçekleştirilecek buluşmalarda yerel ekoloji direnişleri bir araya gelecek. Madencilik projelerine karşı mücadele eden toplulukların deneyimleri, su ve toprak hakkı, kent hakkı, barınma ve halk sağlığı konuları ortak mücadele perspektifiyle ele alınacak.

Zirvenin dört ana oturumu ise şu başlıklardan oluşuyor:

15 Kasım: Ekolojik Yıkımlara Karşı Doğanın Hakları

16 Kasım: Fosil Yakıtlardan Çıkış ve Enerji Demokrasisi

17 Kasım: Demokrasi, Anti-Militarizm ve Barış

18 Kasım: Gıda Egemenliği ve Agroekoloji

Gıda egemenliği başlığı altında endüstriyel tarıma alternatif üretim modelleri, agroekoloji ve halkların kendi gıda sistemleri üzerinde söz sahibi olması tartışılacak. Doğanın hakları oturumlarında ise ekolojik yıkımların hukuki boyutu ve ekokırım suçlarının sorumluları gündeme taşınacak.

İklim adaleti savaş, yoksulluk ve toplumsal eşitsizliklerden ayrı ele alınmayacak.

Halkların İklim Zirvesi, iklim krizinin sonuçlarının toplumun bütün kesimlerini eşit biçimde etkilemediğine dikkat çekiyor. Emekçiler, köylüler, kadınlar, yerli halklar ve kent yoksulları, krizin sonuçlarını en ağır yaşayan gruplar arasında gösteriliyor.

Bu nedenle zirvenin gündeminde yalnızca ekolojik sorunlar değil, savaşlar, zorunlu göç, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, bakım emeği, barınma ve temel kamusal hizmetlere erişim de bulunuyor.

Savaş ekonomisine ayrılan kaynakların sosyal hizmetler ve ekolojik dönüşüm yerine kullanılmasına yönelik eleştiriler de buluşmanın önemli başlıklarından. Filistin’deki işgal ve savaşın ekolojik ve insani sonuçları, militarizm karşıtı mücadele ve iklim adaleti arasındaki ilişki de tartışılacak.

Plastik kirliliği, atık ticareti, sıfır atık politikaları ve nükleer enerjiye karşı mücadele de zirvenin diğer gündemleri arasında.

Talepler sokaktan uluslararası müzakere masasına taşınacak

Halkların İklim Zirvesi, 14 Kasım Küresel Eylem Günü kapsamında Antalya’da düzenlenecek yürüyüş ve mitingle başlayacak. Antalya Emek ve Demokrasi Güçleri’nin çağrısıyla gerçekleştirilecek eylemde Türkiye’den ve farklı ülkelerden toplumsal hareketlerin bir araya gelmesi bekleniyor.

15-18 Kasım tarihlerindeki oturumlarda ise yerel mücadele deneyimlerinin uluslararası ölçekte ortaklaştırılması, alternatif iklim politikalarının geliştirilmesi ve halkların taleplerinin COP31 sürecine taşınması hedefleniyor.

Zirvenin temel iddiası, iklim krizine çözümün yalnızca devletlerin ve şirketlerin belirlediği politikalarla mümkün olmadığıdır. Organizasyon, iklim adaletinin yerel direnişler, emek mücadeleleri, toplumsal dayanışma ve demokratik katılımla kurulabileceğini savunuyor.

COP31’in resmi müzakere salonlarında ülkelerin taahhütleri ve iklim finansmanı tartışılırken, Halkların İklim Zirvesi Antalya’da başka bir soruyu gündeme getiriyor: İklim krizinin bedelini ödeyen halklar, çözümün belirlenmesinde ne kadar söz sahibi?

Zirvenin yanıtı ise açık: İklim politikalarının merkezinde şirketlerin kârı değil, yaşam hakkı ve halkların geleceği olmalı.