Bir romancının erişilebilir lüks kavramıyla zamanın ruhuna bakışı ve rakamlarla yoksulluğun fotoğrafı

Levent Gürses

Türkiye'de asgari ücretin sadece yüzde 5 üzerinde ya da altında ücret alanların toplam ücretli çalışanlara oranı 2025 sonu itibarıyla yüzde 49,6'ya ulaştı. Yani ücretli çalışan 16.1 milyon emekçinin 8.8 milyonuna denk geliyor bu oran... Bunun 3.6 milyonu da asgari ücretin epey altında alıyor.

 

Ayrıca, 17,7 milyon emeklinin yüzde 70'e yakını asgari ücretin altında aylık alıyor.

Kaba bir hesapla; toplamı 41 milyon olan işçi, memur (23 milyon) ve emeklinin (18 milyon) 21 milyonu asgari ücretin altında ya da biraz üzerinde ücret, maaş, aylık alıyor.

Malum, asgari ücret net 28.075 TL. Geçen hafta Türk-İş açlık sınırı rakamını yeniledi, 34.586 TL'ye yükseltti. Asgari ücret, açlık sınırının 6.511 lira altına düşmüş demektir bu... Bir haneye girmesi gereken toplam geliri ifade eden yoksulluk sınırı ise 112.660 TL'ye çıktı.

 

Yoksulluğun fotoğrafı...

 

Rakamlarla yoksulluğun fotoğrafını çekiyoruz.

 

Bitmedi, devam ediyoruz; Türkiye, gelir dağılımı eşitsizliğinde Avrupa'da birinci sırada, 38 üyeli OECD ülkeleri arasında Kosta Rika ve Meksika'nın ardından sondan üçüncü sırada ve dünya genelinde 130 ülke arasında eşitsizliğin en yüksek olduğu 28. ülke durumunda...

En zengin yüzde 20'nin geliri, en yoksul yüzde 20'nin 7,5 ve bazı araştırmalara göre 9 katı. En zengin yüzde 20 toplam gelirin yüzde 48'ini alırken, en yoksul yüzde 20 sadece yüzde 6,4 pay alabiliyor.

 

İşsizlik tarihi zirveye ulaştı

 

Bunları biliyoruz, 'yeni bir şeyler söyle' diyenler için; yine geçen hafta açıklandı.

İşsizlik yeni bir tarihi zirveye ulaştı.

 

TÜİK'in açıkladığı verilere göre, Mart ayında gerçek işsizlik olarak tanımlanan işgücü piyasasının dışında ya da atıl durumda işgücü oranı tarihi zirveye ulaşarak 1,6 puan artışla yüzde 31,5'e yükseldi.

 

Sadece son dört hafta içinde iş arayanları kapsayan dar tanımlı işsizlik ise 0,3 puan gerilemeyle yüzde 8,1'e düştü.

 

Bir de ne okulda ne stajda ne işte olan, ev genci diye tabir edilen 18-24 yaş arası 6,5 milyon genç var. Her dört gençten biri sistem dışında ve bu konuda Avrupa ve OECD'de birinciyiz.

 

"İstanbul'un Zeitgeist'i"

 

Yeğenimiz akademisyen, romancı Mahmut Şenol’un, T24 sitesindeki "İstanbul'un Zeitgeist'i: Grand Buffet" başlıklı nefis yazısında, İstanbul'un hiçbir tarihsel seviyesinde böylesine lokanta, kafe, restoran, bar, bistro, brasserie, pastane, büfe ve nihayet meyhane bolluğunun bir arada görülmediğini vurgulayarak şunları diyor: "Sosyal psikolojide 'neşe tüketimi' olarak adlandırılan olgu şunu söyler: Kontrol edilemez büyük gerçeklikler karşısında insanlar denetleyebilecekleri ve kendilerini var edecekleri küçük alanlara yönelir."

 

'Uçurumun kenarında dans...'

 

1.Dünya Savaşı sonrasında baş edilemez hızdaki yüksek enflasyon, siyasi kargaşa ortamında, Almanya'nın paradoksal biçimde kabareler, meyhane ve restoranlarla dolup taşmasını da şöyle yorumluyor: "Kültür tarihçisi Peter Gay, bunu 'uçurumun kenarında dans' diye tanımlar. Bu aslında, acı veren bir hayata karşı kolektif bir inkâr mekanizmasıdır. Dışarıya çıkmak hayatın devam ettiğine inanma ihtiyacından beslenir."

 

Japonya'da 1980 sonrası "ekonomik boom" döneminin ardından gelen 1990'ların çöküş döneminde ortalığın kafeler, restoranlarla dolmasını da "erişilebilir lüks" tanımıyla açıklıyor. Elindeki azıcık olanıyla bugünü iyi yaşamaya tahvil etmek…

 

Ve özetle diyor ki;

"Kurulan kocaman bir büfe, İstanbul sokaklarında erişilebilir lüks alanı olarak hizmet vermektedir. Bir sahte bolluk ortalıkta hüküm gezer. Minibüs parasını ancak denkleştirenler Kadıköy'de en ucuzundan 150 TL'ye kahve içme lüksünü yaşar."

 

Geçen haftanın önemli gelişmelerine göz atalım:

 

Kadınlar iş yaşamından hızla çekiliyor

 

TÜİK, Mart ayı işsizlik verilerini açıkladı. Yukarıda sözünü ettik. Bir başka boyutu kadın işsizliği... Dar tanımlı işsizlik erkeklerde yüzde 6,8 iken kadınlarda yüzde 10,7 olarak tahmin edildi. İstihdam edilenlerin oranı ise 0,3 puan artarak yüzde 48,5 olurken, bu oran erkeklerde yüzde 66,0 iken kadınlarda yüzde 31,5 olarak gerçekleşti. İşgücüne katılma oranı ise 0,1 puan artarak yüzde 52,8 iken, erkeklerde yüzde 70,8, kadınlarda yüzde 35,3 oldu.

 

İstihdamda 1 milyondan fazla kayıp

 

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) Ocak 2026 İstihdam İzleme Bülteni'ni yayımladı. Bültene göre, son 6 aylık dönemde toplam istihdamda 1 milyon 57 bin kişilik düşüş yaşandı. Giyim eşyaları imalatı 83 bin 176 kişi ile en fazla istihdam kaybının görüldüğü sektör oldu.

 

Çalışan sayısı Ocak 2026’da yıllık bazda yüzde 1,6 artış gösterirken istihdam aylık bazda aynı oranda gerileyerek 25 milyon 451 bin 620 seviyesine düştü.

 

Petrol fiyatları uçuyor: Son 4 yılın zirvesine çıktı

 

Petrol fiyatları, Ortadoğu’da artan jeopolitik risklerle birlikte sert yükselişe geçti. Çarşamba akşamı ve Perşembe Brent türü petrolün varili 120 doların üzerine çıkarak, kısa bir süreliğine de olsa 126 dolara ulaştı. Bu seviye, Ukrayna savaşının başladığı 2022'den bu yana en yükseği... ABD-İran barış anlaşması umutlarının azalması ve Hürmüz Boğazı'nın yakın zamanda yeniden açılmayacağı beklentisi fiyatları yukarı çekti.

 

ABD Başkanı Donald Trump, ekonomik baskıyı yoğunlaştırmak için ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını sürdüreceğini yineledi. İran'ın dini lideri Mücteba Hameney de, ülkesinin nükleer veya füze yeteneklerinden vazgeçmeyeceğini ve Tahran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü koruyacağını belirterek, anlaşma umutlarını azalttı. ABD’nin İran’a karşı askeri seçenekleri değerlendirdiğine yönelik haberler de zaten kırılgan olan arz dengesini daha da baskıladı.

 

Cuma günü ise fiyatlar zirveden inişe geçti, Brent petrol varil başına 110 doların üzerinde seyrederken, 105-115 dolar aralığında dalgalandı. 

 

Bu arada, analistler, Basra Körfezi'nden ayrılan son sevkiyatların varış noktalarına ulaşmasıyla birlikte, birçok ülkenin yakında ciddi petrol kıtlığıyla karşı karşıya kalabileceği konusunda uyardı. ABD ham petrol ihracatı geçen hafta rekor seviyelere ulaştı ve küresel alıcılar, Ortadoğu'daki arz kesintilerini telafi etmek için giderek daha fazla Amerikan üreticilerine yöneldi.

 

Birleşik Arap Emirlikleri, OPEC'ten ayrılıyor

 

Birleşik Arap Emirlikleri, 1 Mayıs itibarıyla Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC+ üyeliğinden çekileceğini açıkladı. OPEC'in piyasa hakimiyetini zayıflatacak olan bu kararın, yalnızca üretim kapasitesini değil, grup içi dengeleri de değiştirerek OPEC'in petrol piyasası üzerindeki etkisini zayıflatacağı öngörülüyor. Uzmanlara göre bu karar, OPEC için sonun başlangıcı olabilir. Kararın, yalnızca üretim kapasitesini değil, grup içi dengeleri de değiştirerek OPEC'in petrol piyasası üzerindeki etkisini zayıflatacağı öngörülüyor.

Ayrıca, Birleşik Arap Emirlikleri’nin OPEC’ten ayrılmasının ardından üretimi artırmasının, kısa vadeli küresel sıkışıklığı dengelemekten ziyade orta vadede daha kademeli şekilde gerçekleşmesi bekleniyor.

 

Depolama sorunu ve üretim belirsizliği

 

Amerikan yatırım bankası Goldman Sachs, Hürmüz Boğazı’ndan yapılan ihracatın normal seviyelerin yalnızca yüzde 4’üne düştüğünü tahmin ediyor. ABD-İran müzakerelerinin tıkanması ve süregelen ABD ablukası da arzı daha da sıkılaştırıyor. Banka analistlerine göre, İran’ın kısıtlanan ihracatı ve sınırlı depolama kapasitesi, ablukanın devam etmesi halinde arz kesintilerini daha da derinleştirebilir.

 

Altın yeniden inişe geçti, 4509 doları gördü

 

Küresel piyasalarda artan jeopolitik gerilim ve faiz beklentilerindeki değişim altın fiyatlarını bir kez daha baskıladı.

 

Altının ons fiyatı 29 Nisan Çarşamba günü 4.509 dolara kadar düştü. Hafta içinde ise 4.730 dolara kadar çıkmıştı. 1 Mayıs Cuma sabahı 4.626 dolardan işlem görüyordu.

Altının ons fiyatı, ateşkes ve barış umutlarının yükseldiği 17 Nisan'da 4.890 dolara kadar çıkmıştı.

 

Geçan hafta altının kan kaybetmesi, yükselen enerji maliyetlerinin enflasyon endişelerini artırması ve büyük merkez bankalarının faiz oranlarını yükseltebileceği beklentilerinin güçlenmesi gibi nedenlere dayanıyor.

 

Fed, beklenen faiz kararını açıkladı

 

ABD Merkez Bankası (FED), beklentiler dahilinde politika faizinin yüzde 3,5-3,75 aralığında tutulduğunu belirtti. Yapılan açıklamada, faiz oranının sabit tutulması kararının 4'e karşı 8 oyla alındığı bildirildi.

 

ABD ekonomisi 2026'ya yüzde 2 büyüme ile girdi

 

ABD ekonomisi, İran'daki savaşın enerji fiyatlarını etkilemeye başlamasına rağmen 2026'nın ilk çeyreğinde yüzde 2 büyüdü. Bu oran yüzde 2,3 olan beklentilerin altında kaldı. Önceki aylardan beri hükümet kapanmasının ekonomi üzerindeki etkisinin devam ettiği belirtildi.

 

THY'nin ilk çeyrek karı: 9 milyar 915 milyon lira

 

Türk Hava Yolları (THY) 2026 yılının ilk çeyreğinde 9 milyar 915 milyon lira kâr açıkladı. KAP'a yapılan açıklamaya göre, şirket yılın ilk çeyrek sonuçlarına göre, satışlarını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 46 artırarak 257,961 milyar liraya yükseltti. Brüt kâr 21,568 milyar lira ile yüzde 84 artış gösterirken, FAVÖK 21,261 milyar liraya çıkarak yüzde 109 büyüdü. Net dönem karı ise 9,915 milyar lira olarak gerçekleşti (2025 birinci çeyrekte: -1,818 milyar lira zarar). Bilanço tarafında toplam varlıklar 2,158 milyar liraya (yüzde 8 artış), özkaynaklar ise 966,388 milyar liraya (yüzde 6 artış) yükseldi.

 

Cevdet Yılmaz açıkladı: Zenginin vergisinde indirim

 

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Meclis’te yaptığı açıklamada Kurumlar Vergisi’nin düşürüleceğini açıkladı.

 

Yılmaz, "Kurumlar Vergisi'ni imalatçılar, ihracatçılar için yüzde 9’a düşürüyoruz. Çok önemli bir adım. Hem sanayicimizi, ihracatçımızı destekleyecek, hem de ülkeyi yatırımlar açısından özellikle imalat sanayi için çok cazip hale getirecek bir program. Türkiye’ye çok şey kazandıracağına inanıyorum" dedi

 

Büyük şirketlere bir ayrıcalık daha; Kurumlar Vergisi düşüyor

 

Ekonomiye sermaye çekmeyi hedefleyen yeni vergi düzenlemeleri ve teşvik paketi açıklandı.

Yeni vergi indirimleri ve teşviklere göre ihracatçılar için kurumlar vergisi indirilecek, finans ve transit ticarete yönelik vergi avantajları genişletilecek. Ayrıca yeni bir Varlık Barışı düzenlemesi hazırlığı da yapılıyor.

 

Paketin ayrıntılarına göre yüzde 20 olarak uygulanmakta olan Kurumlar Vergisi oranının imalatçı ihracatçılara yüzde 9, genel ihracatçılara ise yüzde 14 seviyesine çekilecek. Mevcut uygulamada bu oran, indirimli olarak yüzde 20 seviyesinde.İstanbul Finans Merkezi'ne (İFM) taşınacak şirketlere 20 yıl boyunca vergi muafiyeti sağlanırken transit ticarette vergi oranı da sıfıra indiriliyor.

 

Yurt dışında bulunan para, altın ve menkul kıymetlerin belirli bir süre içinde yüzde 2-3 oranında vergiyle Türkiye’ye getirilmesine imkân tanıyan yeni bir Varlık Barışı düzenlemesi hazırlanıyor.

 

Kara para ile yedi kez “barış yapıldı”

 

2008-2022 yılları arasında yedi kez Varlık Barışı uygulandı, birçok kez de süresi uzatıldı. ‘Parayı getir, kaynağını sormayacağım’ uygulaması olarak da anılan Varlık Barışı ilk olarak 2008 yılında uygulandı. 5811 sayılı düzenleme ile yüzde 2 vergi ödeme koşuluyla kayıtlı olmayan varlıkların yurt içine getirilerek kayıt altına alınmasına imkân sağlandı.

 

2013 yılında da yüzde 2’lik vergi dilimi aynen korunarak 6486 sayılı yasa ile uygulama yeniden yürürlüğe girdi. 2016 yılına gelindiğinde ise 6736 sayılı yasa teklifi yine AKP milletvekilleri tarafından TBMM’ye sunuldu ve yasalaştı.

 

2018 yılında varlık barışı uygulaması 7143 sayılı düzenleme ile hayata geçti. 30 Kasım 2018’e kadar yürürlükte kalması gereken uygulama, Cumhurbaşkanı Kararı ile altı ay uzatıldı. 31 Mayıs 2019’a kadar yürürlükte kaldı. İktidar, 31 Mayıs’ta sona eren düzenlemeden sadece bir buçuk ay sonra 19 Temmuz 2019’da bu kez 7186 sayılı düzenleme ile varlık barışı düzenlemesini yürürlüğe koydu. Süre uzatımı ile birlikte düzenleme 30 Haziran 2020 tarihine kadar yürürlükte kaldı.

 

2020 yılında ise 7256 sayılı düzenleme ile aynı uygulama yeniden yasalaştı. 17 Kasım 2020’de yasalaşan düzenlemenin süresi, 30 Haziran 2021’de sona erdi. Ancak iktidar süreyi yine uzatarak 2021’in tamamında varlık barışını uyguladı.

 

Bu uygulamaya son kez 2022 yılında başvuruldu. 7417 sayılı yasa teklifi ile yürürlüğe giren düzenleme ile yurt dışında bulunan bazı varlıkların bildirimi ve Türkiye’ye getirilmesi ile yurt içinde bulunan ve kayıtlarda yer almayan bazı varlıkların beyan edilmesi ve kayıtlara alınmasına olanak sağlandı. Bildirilen varlıkların, Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılan hesaplara transfer edildiği veya yurt dışından getirilerek bu hesaplara yatırıldığı tarihten itibaren en az bir yıl süreyle tutulması halinde vergi oranı yüzde 0 olarak belirlendi.

 

"Vergide denge kurulmadan ekonomide düzlüğe çıkılmaz"

 

CHP Genel Başkan Yardımcısı Özgür Karabat, "Vergide denge kurulmadan ekonomide düzlüğe çıkılmaz. Gelirine bakılmadan herkes aynı vergiyi ödüyor. Ekmeğe de aynı vergi, lükse de. Buna adalet demek mümkün değil, bu model sürdürülebilir değil. Adaletsizliği derinleştirerek refah artmaz. Vergide denge kurulmadan ekonomide düzlüğe çıkılmaz," dedi.

 

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Karabat, "Gelirine bakılmadan herkes aynı vergiyi ödüyor. Ekmeğe de aynı vergi, lükse de. Buna adalet demek mümkün değil, bu model sürdürülebilir değil. Adaletsizliği derinleştirerek refah artmaz. Vergide denge kurulmadan ekonomide düzlüğe çıkılmaz," dedi.

 

Dünyada vatandaşını bu kadar aleni bir şekilde 'sömüreceğim' diyen başka bir iktidar daha yoktur. Yine rantçılara ve zenginlere vergi istisnası getirildi, vatandaşa da 'sen KDV ve ÖTV ödemeye devam et' denildi" dedi.

 

Mart'ta dış ticaret açığı yüzde 56 arttı

 

TÜİK verilerine göre, mart ayında dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 56 artarak 11 milyar 221 milyon dolara yükseldi. Aylık bazda Nisan 2025'ten bu yana en büyük açık verildi.

 

Üç aylık dönemde dış ticaret açığı yüzde 27,5 artarak 28 milyar 667 milyon dolara yükseldi.

 

 

Euro Bölgesi'nde büyüme beklentinin altında

 

Euro Bölgesi ekonomisi, bu yılın ilk çeyreğinde önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,1 büyüdü.

Alman ekonomisinde ise büyüme beklentiyi aştı. Ekonomi yılın ilk çeyreğinde beklentileri aşarak yüzde 0,3 büyüdü. Büyümede, hane halkı tüketimi ve kamu harcamalarındaki artış etkili oldu.

 

Avrupa'da enflasyon 3 yılın zirvesinde

 

Euro Bölgesi'nde yıllık enflasyon nisan ayında enerji fiyatlarındaki artışın etkisiyle yüzde 3 seviyesine çıkarak üç yılın zirvesine ulaştı.

Euro Bölgesi'nde martta yüzde 2,6 olan yıllık enflasyon, nisanda yüzde 3'e yükseldi. Enflasyon, nisanda aylık bazda ise yüzde 1 oldu. Yüzde 3'lük enflasyon, bölgede Eylül 2023 sonrası en yüksek oran olarak kayıtlara geçti.

 

Haftanın diğer önemli gelişmeleri şöyle:

 

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, savaşla birlikte artan enerji maliyetlerinin enflasyon beklentilerindeki bozulmada etkili olduğunu belirtti. Şimşek, fiyat istikrarını sağlamaya yönelik politikaların sürdürüleceğini vurguladı.

 

Cengiz Holding’e bir kıyak daha geldi. Konya’daki Eti Alüminyum tesisi Cumhurbaşkanı kararıyla özel endüstri bölgesi ilan edilerek vergi muafiyetinin önü açıldı.

 

Ticaret Bakanlığı, tarım sektörünün hammadde fiyatlarında spekülatif hareketleri önlemek amacıyla aldığı tedbirlerin kapsamını genişletti. Bu doğrultuda, tarımsal üretimde hayati öneme sahip olan katı amonyum nitrat ve monoamonyum fosfat ürünlerinin ithalatındaki gümrük engellerini kaldırdı.

 

SGK tarafından yayımlanan genelgeyle prim borcu olan işveren, esnaf ve Bağ-Kur’lulara teminatsız taksitleme sınırı artırıldı. Daha önce 50 bin TL olan teminat gösterme zorunluluğu 250 bin TL’ye çıkarıldı. Borcu olanlar genelge kapsamında borçlarını taksitlendirmeleri hâlinde artık “borcu yoktur” yazısı alabilecekler.