Dünya Günü:

Gerçekler, tarihçe ve gezegenimizi kutlamanın yolları

Daisy Dobrijevic & Elizabeth Howell

Dünya Günü, 1970 yılında o dönem ABD nüfusunun yüzde 10'unu oluşturan 20 milyon Amerikalının gezegenimizi daha fazla korumamızın önemini göstermek için bir araya gelmesiyle başlayan yıllık bir etkinliktir.

Resmi Dünya Günü web sitesi earthday.org'a göre, günümüzde 192'den fazla ülkede 150.000'den fazla ortakla çalışıyor ve 1 milyar kişi bu etkinliğe katılıyor. Dünya Günü, gezegenimizi kutlar ve çevre krizindeki rollerinden dolayı sektörlerin hesap vermesi gerektiğini vurguluyor.

“Herkes hesaba katılır ve herkes hesap verir,” diyor earthday.org.

Earthday.org'a göre, 1970'teki başlangıcından itibaren küresel bir harekete dönüşen Dünya Günü, gezegenimizi korumak için hepimizin sahip olduğu gücü vurgulamaktadır. Her yıl 22 Nisan'da Dünya Günü, gezegenimizi korumak için sahip olduğumuz gücü bize hatırlatır ve 2026'da bu mesaj her zamankinden daha anlamlı hale geldi. 1970'te bir halk çevre protestosu olarak başlayan hareket, dünya çapında bir milyardan fazla insanı bir araya getiren küresel bir harekete dönüştü.

“İnsanlık için kırmızı alarm” gibi endişe verici ifadeler ve iklim değişikliği konusundaki artan kaygılar karşısında, kendimizi çaresiz hissetmek ve nereden başlayacağımızı bilememek kolaydır. Ancak Dünya Günü, bireyler ve topluluklar tarafından atılan küçük ama anlamlı adımların büyük bir etki yaratabileceğini hatırlatır.

Çevre sorunları o kadar acil ve yaygın hale geldi ki, bilim insanları ve çevre örgütleri iklim değişikliğiyle mücadele etmenin her zamankinden daha acil olduğunu söylüyor. Son 60 yıldır şempanze araştırmacısı olan Jane Goodall, iklimimizi nasıl koruyacağımızı incelemek için bütünsel bir sistem yaklaşımı çağrısında bulunan bilim insanları arasında yer alıyor.

“Hiçbirimiz bunu tek başına başaramayız. Bu oldukça saçma. Sorunlar çok büyük,” dedi Goodall, YouTube'da izlenebilen 2021 California Zirvesi'nde.

“Gezegenin geleceğini önemseyen her bir kuruluşun bir araya gelip, mevcut bu küçük para havuzlarını nasıl paylaşabileceğimizi belirlemesi ve bize yardım etmek için o kadar çok paraya sahip milyarderleri nasıl ikna edebileceğimizi bulması gerekiyor ki, fonlar için kavga edip çekişmek zorunda kalmayalım,” diye ekledi Goodall.

2026 Dünya Günü'nün resmi teması “Gücümüz, Gezegenimiz”dir.

Bu tema, basit ama güçlü bir fikri öne çıkarıyor: Anlamlı çevresel değişim sadece hükümetlere bağlı değildir; dünya çapında insanların günlük eylemleri tarafından yönlendirilir.

2026 kampanyası tek bir konuya odaklanmak yerine toplu eylemi vurgular; toplulukları, okulları, işletmeleri ve bireyleri yaşadıkları çevreyi korumak için pratik adımlar atmaya teşvik eder.

Dünya Günü etkinlikleri dünyanın birçok ülkesinde düzenleniyor. Yakınınızda neler olduğunu görmek için resmi merkezi ziyaret edin.

Resmi Dünya Günü web sitesinde, bu harekete katılmak için dahil olabileceğiniz etkinliklerin bir listesi bulunmaktadır. Ayrıca earthday.org üzerinden gönüllü olarak kaydolabilir, Dünya Günü üyesi olabilir ve hatta insanların katılabileceği kendi Dünya Günü etkinliğinizi düzenleyebilirsiniz.

NASA gibi kurumlar, topluluk içinde veya evde keyifle yapabileceğiniz harika kaynaklar ve Dünya Günü etkinliklerini içeren faydalı bir Dünya Günü araç seti sunmaktadır. Old Farmer's Almanac'ta da arılar gibi tozlayıcı canlıları çekmek için çiçek dikmek, bahçenizde pestisit kullanımını durdurmak ve su tüketiminizi dikkatli bir şekilde yönetmek gibi yapabileceğiniz 10 mini etkinlik bulunmaktadır.

ABD Çevre Koruma Ajansı, 1970'lerin hepimiz için çok farklı bir dünya olduğunu belirtiyor. Ajans, o dönemde sadece Temiz Hava Yasası, Temiz Su Yasası veya EPA'nın olmamakla kalmayıp, genel olarak “çevremizi korumak için hiçbir yasal veya düzenleyici mekanizmanın bulunmadığını” ifade ediyor.

Ancak Amerikalılar ve diğerleri, kimyasalların çevreye verdiği zararın farkındaydı. History.com'a göre, kimyasalların çevresel etkilerini gösteren Rachel Carson'ın “Sessiz Bahar” (1962) kitabının yayınlanması ve 1969'da Cleveland'ın Cuyahoga Nehri'nde meydana gelen petrol sızıntısı yangını gibi olaylar, kamuoyunun büyük ilgisini çekti.

History.com'a göre, bu durum 1969'da, Senatör Gaylord Nelson (D.-Wis.)'ın ABD'deki üniversite kampüslerinde düzenlenen Vietnam Savaşı karşıtı “eğitim toplantıları” veya tartışmalardan esinlenmesiyle değişmeye başladı. Çevre aktivisti olan Nelson, çevreyi korumak için de aynı türden bir taban hareketi yaklaşımını benimsemek istiyordu. 1969 sonbaharında Dünya Günü kavramını ilk kez duyuran Nelson oldu ve halkın büyük desteğinin ardından ilk Dünya Günü 22 Nisan 1970'te kutlandı.

“Dünya Günü'nü planlarken temel amacım, ülkenin siyasi liderlerine çevre hareketine geniş ve derin bir destek olduğunu göstermekti,” 2005 yılında vefat eden Nelson, 1980'de böyle demişti.

“Ülke çapında yapılacak barışçıl bir protesto gösterisinin etkileyici olacağından emindim, ancak o gün yaşanan muazzam tepkiye tam olarak hazırlıklı değildim,” diye devam etti Nelson.

“İki bin kolej ve üniversite, 10.000 lise ve ilkokul ve ... 20 milyondan fazla Amerikalı, bu ülkenin tarihindeki en heyecan verici ve önemli halk hareketlerinden birine katıldı.”

Gezegenimizi korumak her zaman Dünya Günü'nün teması olsa da, bu çağrı her geçen yıl daha acil hale geliyor. Ağustos 2021'de, dünya çapındaki bilim insanları, insan kaynaklı iklim değişikliğinin durumunu ortaya koyan Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) Altıncı Değerlendirme Raporu'nu yayınladı.

Bu son rapor o kadar endişe vericiydi ki, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres bunu “insanlık için kırmızı alarm” olarak nitelendirdi. Guterres, IPCC'nin yıllardır küresel ısınmayı dünya çapında 1,5 santigrat dereceyle sınırlandırılması çağrısında bulunduğunu belirtti. 2021 raporuna göre, ortalama sıcaklık şimdiden 1,2 dereceye ulaşmış durumda.

Guterres açıklamasında, “Alarm zilleri kulakları sağır ediyor ve kanıtlar reddedilemez: fosil yakıtların yakılması ve ormansızlaşmadan kaynaklanan sera gazı emisyonları gezegenimizi boğuyor ve milyarlarca insanı acil bir tehlikeye sokuyor” dedi.

“Küresel ısınma, Dünya'nın her bölgesini etkiliyor ve değişikliklerin çoğu geri döndürülemez hale geliyor... Bu eşiğin aşılmasını önlemenin tek yolu, çabalarımızı acilen artırmak ve en iddialı yolu izlemektir.”

Uzmanlar iklim değişikliğinin etkisi konusunda bazen fikir ayrılığına düşse de, iklim değişikliğinin gerçekleştiği ve bunun insanlar tarafından neden olduğu gerçeği iklim topluluğu tarafından tamamen kabul edilmektedir. IPCC, uzmanların en azından önümüzdeki onlarca yıl boyunca devam edeceği kesin olan iklim değişikliğinin zararlı etkilerini en aza indirgemeye ve yönetmeye çalıştıkları araçlardan biridir.

IPCC raporlarına katkı sağlayan küresel değişim izleme çalışmalarının tek bir yönünü ele alacak olursak, uzaydan iklim değişikliğinin etkilerini gözlemleyen Dünya gözlem uydularının değerine dikkat çekebiliriz.

Uydular, orman yangınlarının, buzların erimesinin, mevsimsel ısınma veya değişimin, artan sel olaylarının ve iklim değişikliğinin diğer etkilerinin sonuçlarını görebilir. Karar vericiler, uyduları ve yapay zekayı kullanarak mahsul verimini, deniz seviyesini, kasırga gibi aşırı hava olaylarını ve insanlara ve ekosisteme doğrudan etkisi olan diğer etkileri tahmin ederler.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Daisy Dobrijevic, daha önce All About Space dergisinde kadrolu yazar olarak çalıştı ve Şubat 2022'de Space.com'a katıldı. BBC Sky at Night Magazine'de editörlük stajını tamamladı ve Ulusal Uzay Merkezi'nde görev alarak uzay bilimini halka aktardı.

Elizabeth Howell - Konuk Yazar